MOR AHRON MANASTIRI (M.S 329)

İshak Tanoğlu        Elazığ 2019

Aziz Mor Ahron Manastırı Elazığ ili, Baskil ilçesi, Suyatağı köyü, Işıklar mezrası sınırları içinde yer alan Muşar-Berika-Mukaddes-Kilise-Musiro Dağı üzerinde (1386 mt) 329 yılında inşa edilmiştir. Aziz Mor Ahron, Süryani kâhinidir ve Urfa’nın Suruç kazasında doğmuştur (M.S 219). 56 tane mucizesi olduğu için Aziz Mor Ahron olarak anılmaktadır.

Öğrencilerinden Paul, efsanevi hayatını kaleme almıştır. Bu yaşam öyküsü Süryanice, Fransızca, Arapça, Türkçe ve benzeri birçok dile çevrilmiştir.

Aziz Mor Ahron, Roma İmparatoru I. Konstantin’in hasta kızını iyileştirmiş, buna istinaden İmparator, Aziz Mor Ahron’a imparatorluğunun yarısını teklif etmiştir. Mor Ahron ise Büyük Konstantin’den kendisinin yaşadığı kutsal dağ üzerinde bir manastır inşa etmesini rica etmiştir. Manastırın inşa edilme tarihçesi böyledir.

(Kilisenin apsisinin (medbah) dışarıdan görünüşü-Ek.1)

Mor Ahron Manastırı büyük bir manastır olarak inşa edildi. Günümüzde gördüğümüz yapı manastırın kilisesi ve sarnıçlarından oluşmaktadır. Diğer bölümleri günümüze ulaşamamıştır.

Aziz Mor Ahron bir Süryani kahinidir, manastır ise Süryani manastırıdır. 18. yüzyıla kadar aktif olduğu bilinmektedir. Süryani mafiryanları Lozor, Abu-l Farac ve kardeşi Barsavm manastıra yakın bir yerleşim olan Ebroludurlar (Kadıköy-Kuşsarayı).

(Kilisenin giriş kapısı-Ek.2)

Mafiryan Lozor’un takdis töreni 1143 yılında Mor Ahron Manastırında yapılmıştır. 1246 yılında Cubas metropoliti olan ve bu bölgenin insanı olan Abul Farac bazı eserlerini burada yazdığı ifade edilmektedir. Bu manastır o yıllarda Cubas Metropolitliğine bağlıydı.

Patrik Afrem Barsavm 1088-1289 yılları arasında bu manastırdan 6 metropolit yetiştiğini yazmıştır. 28 Mayıs Aziz Mor Ahron’un ve dolayısıyla manastırın günüdür. Süryani kilisesi bu günde Mor Ahron bayramını kutlar. Günümüzde Mor Ahron bayramı üzerine yazılmış husoyo bulunmaktadır. (Husoyo: Bayramlarda okunan uzun övgü ve bilgi duası)

Elazığ’da Mor Ahron’un yaptırdığı iki manastır vardır. Bir tanesi bahsetmekte olduğumuz bu manastır diğeri ise Harput’ta buzluk tepesinin yanındaki Gavur Taşı denilen tepede bulunan Mor Ahron D’şiğore (şelale) manastırıdır. Kilise günümüzde onarılabilir ve ziyaret edilebilir bir durumdadır. Yaklaşık 17 metre uzunluğunda 6.5 metre genişliğinde 7 metre yüksekliğindedir.

(Kilisenin içeriden görünümü-Ek.3)

Kilisenin tonozları taştan yapılmıştır. Girişi batıdandır. Apsiste kutsal üçlüyü belirten 3 pencere vardır. Meryem Ana Kilisesi ile mimari açıdan büyük benzerliklere sahiptir. Kilise 4 adet burç ile güçlendirilmiştir. 17. ve 18. yüzyıllarda yağmalara karşı yapıldığı ifade edilmektedir. Manastırın binaları kilise ve sarnıç dışında günümüze ulaşamamıştır. Sarnıç 10x3 metrelik bir tonozlu yapıya sahiptir. Bu yeterince kalabalık bir topluluğun varlığını ifade etmektedir. Kilise iki katlı bir yapıya sahiptir. Fakat ikinci katı büyük ölçüde yıkılmıştır. Manastırının aşağısında Abdulvahap ziyareti ve daha aşağısında Masara Kalesinin kalıntıları bulunmaktadır. Bölgede ilk çağdan günümüze Asur-Arami, Roma, Osmanlı yerleşimleri vardır.

Mor Ahron Manastırının planları aşağıdaki ektedirler.

(Elazığ Mimari Kültürel Mirası Değerlendirme Raporu-Ek.4)

(Michel Thierry Planı,1993-Ek.5)

(Uzay görünümü-Ek.6)

Mor Ahron Manastırı, Süryani kilise ve manastır tarihinde önemli olan mucizevi bir manastırdır. Genç kızlara eş bulmak için ve hastalıkları iyileştirmek için ziyaret edilen bir manastır olarak ifade edilmiştir.

Mor Ahron adlı ikinci manastır Harput’tadır ve bu manastırın yanında mağaralar bulunmaktadır. Harput’taki Mor Ahron Manastırında güneşin doğuşu seyredilip, ardından Pazar ayini yapılma geleneği mevcuttu.

(Muşar/Mukaddes Dağ/Kilise Dağı’nın Yükselti Haritası-Ek.7)

v  Abu-l Farac, Dünya Tarihi adlı eserinde bu manastırdan bahsetmiştir (13.yy).

v  Seyyah Rahip Karekin bu manastırdan bahsetmiştir (19.yy).

v  Patrik Afrem Barsavm bu manastırdan bahsetmiştir (20.yy).

v  Fransız tarihçi Michel Thierry bu manastır üzerinde çalışmış ve yayınlamıştır (1993).

v  2001 yılında manastır ve çevresi tarafımdan çalışılmış ve yayınlanmıştır.

KAYNAKÇA

1. Saçılmış İnciler, Afrem Barsavm, Çeviri: Zeki Demir, İstanbul, 2005

2. Monuments Chretiens Inedits De Haute-Mesopotamie (Yukarı Mezopotamyanın Bilinmeyen Hıristiyan Anıtları), Michel Thierry, 1993

3. Antakya Süryani Kadim (Ortodoks) Kilisesi Patriklerinin Özgeçmişi, Derleyen: M. Hanna Dolabani, Çeviri: Gabriyel Akyüz, İstanbul, 2006

4. Aziz Mor Ahron’un Yaşamı, Derleyen: M. Hanna Dolabani, Çeviri: Davut Ün, Adıyaman, 2019

5. Palu-Harput 1878 II.Cilt, Arsen Yarman, Derlem Yayınları, İstanbul, 2010

6. Elazığ Mimari Kültürel Mirası Değerlendirme Raporu, Şubat, 2018

7. Süryani Ortodoks Kilise Takvimi, İshak Tanoğlu, İstanbul, 2002

8. Elazığ Kültür Envanteri, 2009

9. Abu-l Faraç Tarihi II. Cilt, Türk Tarih Kurumu, Çeviri: Ömer Rıza Doğrul, Ankara, 1950

10. Harput Platosunda Doğal Ortam İnsan İlişkileri ve Doğal Çevre Planlaması, Yrd. Doç. M. Taner Şengün, Elazığ, 2012

11. Doğu’nun Işığı Abu-l Faraç, Sara Tanoğlu & İshak Tanoğlu, Haziran, 2010

12. Baskil İlçesi’nin Yerleşim Tarihi, Ayşe Çağlıyan, 2003